Radio Nhân Học
Liên kết trang
Nghi lễ như là diễn xướng
Thứ Hai, 7 tháng 11, 2011 - Lượng xem:
Nghi lễ trong một số nghĩa có thể coi như là diễn xướng hoặc sân khấu văn hóa, nhưng luôn luôn mang ý nghĩa tâm linh. Với nghĩa tâm linh này, nghi lễ là sân khấu có công năng/công hiệu/hiệu năng (effect theater).Một sự khác biệt hiển nhiên giữa nghi lễ và sân khấu là một nghi lễ được tổ chức không lặp đi lặp lại lại một kịch bản đã được dựng, mà là một thức hành động diễn ra bởi những người thực hành nghi lễ và những người tham dự có chung niềm tin tín ngưỡng nhằm tác động vào cuộc sống của họ.Những người thực hành nghi lễ có thể coi là “diễn”, nhưng chúng ta không nhất thiết cho họ là “đóng giả.” Họ diễn mà không mâu thuẫn với khái niệm về đức tin cũng không trái ngược với việc thực hành diễn xướng”. Frazer và một số học giả thế kỷ XIX thuộc trường phái “Cambridge School” cho rằng bi kịch Hy Lạp và sân khấu phương Tây có nguồn gốc trong nghi lễ. Quan điểm này đôi khi khó thuyết phục vì hoàn toàn thiếu bằng chứng thực tế. Điều này không có nghĩa là nghi lễ, sân khấu, và những hình thức thể hiện khác như trò chơi, thể thao, nhảy múa và âm nhạc không có nhiều điểm chung. Nhà lý thuyết về diễn xướng Richard Schechner (nghiên cứu của Ông dựa nhiều vào các công trình về diễn xướng nghi lễ của Victor Turner) đã cố gắng xem xét mối liên hệ giữa những hình thức diễn xướng khác hau này. Ông cho rằng tất cả các hình thức như kịch, trò chơi, các môn thể thao, các hình thức diễn trên sân khấu, nghi lễ đều có chung một số đặc tính cơ bản. Chẳng hạn, những thể loại diễn xướng này có một trật tự thời gian của chúng, thường không có giá trị lợi nhuận, đặc biệt chúng gắn với các công cụ, hiện vật đi kèm, và thường diễn ra tại một số địa điểm mang tính đặc thù. (Schechner 1994: tr. 6-16).Dù cho buổi diễn xướng được tổ chức là nghi lễ hay là sân khấu, thì điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào bối cảnh và chức năng của nó (theo Schechner). Điểm mấu chốt cuối cùng buổi diễn xướng đó có tính “công năng/hiệu năng” (efficacy) (tứckhả năng tác động và chuyển hóa) hay tính “giải trí”. Nếu mục đích của một buổi diễn xướng mang tính công hiệu, thì buổi diễn đó là một nghi lễ. Nếu mục đích mang tính chất giải trí, thì đó là sân khấu, mặc dù không có một buổi diễn xướng nào là thuần khiết, hoặc là cái này hay là cái khác. Cả hai tính chất công năng và giải trí đều có mối liên hệ với các khía cạnh khác của một buổi diễn. Chúng ta có thể so sánh sân khấu giải trí và nghi lễ có công hiệu như sau:
| CÔNG HIỆU/CÔNG NĂNG | GIẢI TRÍ |
| Nghi lễ | Sân khấu |
| Đưa lại kết quả | Mang tính vui vẻ |
| Có mối liên hệ với những người khác, vắng mặt tại buổi diễn xướng | Chỉ dành cho những người có mặt tại buổi diễn |
| Thời gian mang tính biểu tượng | Nhấn mạnh thời điểm diễn xướng |
| Người thực hành diễn xướng nhập xác, thoát hồn, đôi khi rơi vào trạng thái ngây ngất (trance) | Diễn viên biết rõ họ đang diễn gì, làm gì |
| Những người tới dự nghi lễ đôi khi cùng tham gia | Khán giả chỉ tới xem buổi diễn |
| Người tới dự nghi lễ chia sẻ đức tin | Khán giả đánh giá, nhận xét |
| Không khuyến khích phê phán, chỉ trích | Khuyến khích phê phán |
| Có sự sáng tạo của tập thể | Sáng tạo của cá nhân |
Theo Schechner, Performance Theory [Lý thuyết diễn xướng]. Nhà Xuất bản Routledge, tái bản lần thứ hai, 2003.
Viettems sưu tầm, tuyển chọn
