Bản sắc văn hoá và Toàn cầu hoá

Thứ Sáu, 12 tháng 8, 2011 - Lượng xem:

19/09/2008
Trang vnexpress ngày 29/07/07 đưa tin hãng hàng không Bristish Airways đã trục xuất ba công chúa Qatar không chịu ngồi cạnh người lạ trong chuyến bay. Các hành khách khác đã vỗ tay huýt sáo khi họ phải rời máy bay (http://vnexpress.net/Vietnam/Kinh-doanh/2007/07/3B9F89DE/). Vậy ai là người sai trong trường hợp này, các công chúa Ả rập hay các hành khách? Theo tôi, các công chúa không sai vì họ hành xử đùng với văn hóa của họ: Họ là phụ nữ Hồi giáo không ngồi cạnh đàn ông lạ và hơn thế nữa xã hội thứ bậc của họ đảm bảo cho họ, những thành viên hoàng gia, những quyền lợi nhất định. Còn các hành khách cũng đúng khi hành xử đúng với nguyên tắc bình đẳng của xã hội phương Tây. Có lẽ, kẻ có lỗi ở đây chính là toàn cầu hóa, kẻ đã mang các nền văn hóa đến với nhau, dẫn đến cái mà Hungtinton gọi là xung đột của các nền văn minh (clash of civilization). Trong thời đại của toàn cầu hoá, dưới sự trợ giúp của công nghệ trong giao thông vận tải và viễn thông, con người trở nên chuyển dịch hơn bao giờ hết. Họ đem theo mình văn hoá bản địa đến những đích đến: người Trung Quốc mang văn hoá tới Âu Mĩ... Các xã hội trở nên đa dạng và "lỏng" hơn bao giờ hết... Lược sử toàn cầu hóa Theo một học giả, loài người đã và đang trải qua ba làn sóng toàn cầu hóa. Làn sóng thứ nhất được đánh dấu với sự kiện Christopher Columbus tìm ra Châu Mỹ, kết nối thế giới cũ (Châu Âu) và Thế giới mới (Châu Mỹ). Làn sóng thứ hai đánh dấu bởi sự ra đời của máy hơi nước, động lực cho cuộc cách mạng Công nghiệp ở Anh rồi lan ra khắp Châu Âu. Làn sóng toàn cầu hóa thứ ba bắt đầu những năm 1980 và kéo dài đến nay với sự ra đời của công nghệ thông tin và sự phát triển của nhiều công nghệ khác. Loài người đang ở trong làn sóng thứ ba này. Trong tác phẩm có tên "Điều kiện của hậu hiện đại", David Harvey so sánh rằng thế giới vào những năm 1970 nhỏ hơn thế giới thời Columbus 70 lần. Quả thật vì tốc độ của một chiếc máy bay dân dụng vào thập niên 70 có tốc độ gấp 70 lần những phương tiện của thời Columbus như tàu thuyền, xe ngựa. Chưa bao giờ các xã hội, các nền văn hóa lại tiếp xúc với nhau với tần xuất và cường độ lớn đến vậy thông qua những dòng người di cư cũng như các phương tiện thông tin đại chúng có phạm vi toàn cầu. Chúng ta có thể biết được điều gì đang xảy qua ở bán cầu bên kia trong vài giây thông qua Internet hay truyền hình. Thế giới dường như đang nhỏ lại. Ranh giới địa lý, vă hóa giữa các quốc gia dường như đang mờ đi. Trong cuốn sách có tên Xung đột giữa các nền văn minh, Hungtinton, một giáo sư trường Havard, mô tả tương lai thế giới sẽ là sự xung đột giữa tám nền văn minh lớn: Hồi giáo, Phương Tây, Nhật Bản...do sự khác biệt văn hóa giữa các tộc người. Đồng nhất hóa hay đa dạng hóa văn hóa? Vậy xu hướng trong thời đại toàn cầu hóa là gì? Đồng nhất hóa hay đa dạng hóa văn hóa?. Các học giả đang chia làm hai xu hướng chính. Xu hướng thứ nhất cho rằng văn hóa của các xã hội tiêu thụ phương Tây: Mc. Donald, phim ảnh... thông qua cỗ xe toàn cầu hóa sẽ nghiền nát các nền văn hóa bản địa ở mọi nơi nó đến, đồng nhất hóa cư dân bản địa. Quả thật xu hướng này được minh chứng bởi tầm ảnh hưởng toàn cầu của các ngôi sao Phương Tây như Briney Spear hay Tom Cruise, sự phổ biến của Coca Cola....Tuy nhiên có một quan điểm khác đối lập cho là toàn cầu hóa sẽ dẫn đến sự đa dạng hóa hơn là đơn nhất hóa văn hóa. Toàn cầu hóa sẽ cho phép sự di cư, du nhập của các yếu tố văn hóa giữa các xã hội. Ảnh hưởng văn hóa sẽ là đa chiều chứ không phải đơn chiều. Nếu các yếu tố phương Tây được thấy ở các xã hội khác thì, các yếu tố văn hóa của các xã hội hội khác cũng thấy ở các xã hội phương Tây. China town là một minh chứng rõ ràng cho nhận định trên. Trong kỉ nguyên toàn cầu hóa, Nhân học với tư cách là một nghành khoa học nghiên cứu về con người - chủ thể sáng tạo của văn hóa - cũng biến chuyển theo. Thực địa giờ đây không chỉ là các vùng xa xôi hẻo lánh nơi cư trú của các tộc người sơ khai, các hố khai quật.. mà còn là các thành phố, các khu đô thị, nơi mà các văn hóa, do các dòng người di cư mang theo, đối mặt và có thế đối đầu với nhau. Nhiệm vụ của Nhân học là giải thích sự khác biệt, đảm bảo sự tồn tại hài hòa của các văn hóa khác nhau trong ngôi làng toàn cầu hóa. Tổng hợp và biên soạn: Tùng Nguyễn